Nowotwory szyjki macicy

Nowotwory łagodne szyjki macicy

Do nowotworów łagodnych należą: brodawczak oraz polip szyjkowy. Ze względu na możliwość zezłośliwienia (ok. 10% brodawczaków i 0,25% polipów szyjkowych) powinny być leczone chirur­gicznie i badane histopatologicznie.

Stany przedrakowe

Do stanów przedrakowych szyjki macicy zalicza się: 1) dysplazję szyjki, która po wielu latach może ulec przemianie w nowotwór złośliwy (6-35% przypadków), 2) rogowacenie białe (leukoplakia) szyjki oraz wg niektórych autorów (Laskowski) 3) nadżerkę częściowo pokrytą nabłonkiem. Wszystkie te choroby potwierdzone badaniem histologicznym wycinków części pochwowej szyjki i wyskrobin z kanału szyjki powinny być leczone chirurgicznie.

Leczenie polega na częściowym usunięciu szyjki macicy lub wy­konaniu elektrokonizacji (wycięcie stożka szyjki macicy za pomocą pętli elektrycznej).

Rak szyjki macicy

Rak stanowi ok. 95% nowotworów złośliwych szyjki macicy. Wed­ług danych Rejestru Nowotworów Instytutu Onkologii w Warsza­wie, rak szyjki macicy np. w 1987 r. stanowił 10,4% wszystkich nowo­tworów złośliwych u kobiet i zajmował drugie miejsce po raku sutka. Średnio wykrywa się w Polsce ok. 4500 nowych zachorowań rocznie.

Czynniki sprzyjające. Spośród czynników odgrywających znaczną rolę w powstawaniu raka szyjki macicy najczęściej wymienia się: a) wcześnie rozpoczęte życie płciowe (przed 20 r. życia), b) poziom higie­ny osobistej kobiet i ich partnerów seksualnych, c) znaczna płodność i porody we wczesnym wieku, d) zakażenie wirusem opryszczki płcio­wej. Rak szyjki macicy prawie nie występuje u kobiet żyjących w celi­bacie, częściej występuje u kobiet zamężnych. Notowana jest też więk­sza częstość raka szyjki u prostytutek. Częściej występuje u kobiet, które wielokrotnie rodziły, zwłaszcza w młodym wieku. Ostatnio coraz więcej faktów świadczy o związku między zachorowalnością na raka szyjki macicy a zakażeniem wirusowym opryszczki płciowej, które przekazywane jest drogą stosunku płciowego. Częste wykrywanie ko­mórek rakowych w nadżerce części pochwowej szyjki świadczy, że za­palenie szyjki może sprzyjać powstawaniu nowotworu.

Objawy. W początkowym okresie rozwoju raka szyjki są niecharakterystyczne: upławy, nieregularne krwawienia, krwawienia kontakto­we (po stosunku), niekiedy bóle. Nasilenie i rodzaj objawów oraz stan narządu rodnego zależą od stopnia zaawansowania procesu nowotwo­rowego.

Badania. W stopniu 0, często w stopniu I badanie przez pochwę nie wykazuje żadnych widocznych zmian w narządzie rodnym. Oglądanie istniejącej nadżerki przez wziernik zazwyczaj nie wskazuje na istnie­nie procesu nowotworowego. Na odróżnienie nadżerki od raka pozwa­lają: a) badanie cytologiczne części pochwowej i kanału szyjki, b) kol- pomikroskopia (oglądanie zmiany chorobowej w powiększeniu) oraz c) biopsja części pochwowej i kanału szyjki macicy.

Badanie cytologiczne pobranego rozmazu z podejrzanego miejsca pozwala wstępnie ocenić rodzaj procesu chorobowego oraz wskazuje miejsce ewentualnego pobrania wycinków w przypadkach niewielkich zmian w szyjce macicy. Pomocne w tej ocenie jest bada­nie kolpomikroskopowe. Badanie histopatologiczne pobra­nych wycinków z części pochwowej oraz wyskrobin z kanału szyjki macicy ustala rozpoznanie nowotworu. Badanie ginekologiczne z ba­daniem przez odbytnicę oraz inne dodatkowe badania, np. limfografia (badanie stanu układu limfatycznego) czy cystoskopia (wziernikowa­nie pęcherza moczowego) umożliwiają ocenę stopnia zaawansowania nowotworu złośliwego.

Rak przedinwazyjny szyjki czyli najmniej zaawansowany proces, nie tworzy przerzutów, może jednak dawać nawroty, gdyż czasami roz­wija się wieloogniskowo.

Rak inwazyjny szyjki najczęściej rozwija się z raka przedinwazyjnego, rzadziej na podłożu dysplazji (wadliwego rozwoju komórek), a bardzo rzadko z niezmienionego uprzednio nabłonka. Czas, w jakim rak przedinwazyjny przechodzi w raka inwazyjnego, mieści się w sze­rokich granicach i wynosi od roku do 9 lat. Rokowanie i leczenie za­leży od stopnia zaawansowania choroby.

Leczenie. Stosowane są trzy metody leczenia raka szyjki macicy: 1) leczenie chirurgiczne, 2) radioterapia (leczenie promieniami joni­zującymi) oraz 3) leczenie skojarzone (leczenie chirurgiczne z radiote­rapią lub z chemioterapią).

Leczenie chirurgiczne. Rozległość zabiegu operacyjnego za­leży od stopnia zaawansowania nowotworu, wieku chorej oraz dodat­kowych zmian chorobowych w narządzie rodnym (mięśniaki macicy, guzy jajnika, guzy zapalne przydatków). Zabiegi oszczędzają­ce są stosowane w raku przedinwazyjnym (elektrokonizacja, amputa­cja szyjki), zwłaszcza u młodych kobiet pragnących zachować płod­ność. Polegają one na usunięciu całej zmiany chorobowej, potwierdzo­nej badaniem histologicznym. W stanach bardziej zaawansowanego procesu nowotworowego leczenie jest radykalne i polega na całkowi­tym usunięciu macicy z przydatkami.

Radioterapia. Leczenie promieniowaniem jonizującym może być stosowane bezpośrednio na zmianę nowotworową (dopochwowo lub domacicznie) lub z odległości (kobalt 60 i promienie X).

W leczeniu bezpośrednim naturalne pierwiastki promienio­twórcze (np. rad lub izotopy promieniotwórcze, np. kobalt 60, cez 137, iryd 192) wprowadza się do pochwy w aplikatorach o kształcie i wiel­kości korków od butelki (2-3 cm) oraz w dodatkowym aplikatorze do macicy (długości średnio ok. 5-6 cm i grubości cienkiego ołówka). Aplikatory te pozostają w pochwie i w macicy przez 72-120 godz. Niekiedy stosuje się zaplanowane lub konieczne przerwy w leczeniu, albo też zakłada się oddzielnie aplikatory pochwowe i maciczne. W nowoczesnej technice leczenia zakłada się aplikatory bez substancji promieniotwórczej, którą dopiero później wprowadza się do nich (meto­da „after loading”). Chora w czasie całego leczenia aplikatorami pochwowymi i macicznymi pozostaje w łóżku w pozycji leżącej.

Leczenie z odległości przeprowadza się za pomocą aparatów • rentgenowskich, bomby kobaltowej, przyspieszaczy lub betatronów. Napromienia się cztery pola wyrysowane na skórze, przy czym naj­częściej napromienia się dwa pola dziennie. Jednorazowe napromie­nianie trwa kilka minut, zwykle 5 razy w tygodniu. Całe leczenie trwa 30-35 dni.

Radioterapia jako leczenie wyłączne jest stosowane u chorych, u których leczenie chirurgiczne jest przeciwwskazane ze względu na stan ogólny, oraz u chorych, u których radykalne leczenie operacyjne jest niemożliwe z powodu zaawansowania procesu nowotworowego.

Po przebytej radioterapii kobieta powinna stosować odpowiedni za­lecany reżim, tj. prowadzić oszczędzający tryb życia, unikać przezię­bień, alkoholu, stosować dietę lekkostrawną bez przypraw i błonnika, chronić skórę przed urazami, nie myć skóry wodą przez okres ok. trzech miesięcy (myć oliwką).

W trakcie leczenia lub po jego zakończeniu mogą wystąpić odczy­ny popromienne. Najczęściej objawiają się one bólami odbytni­cy, parciem na stolec, biegunką oraz zapaleniem pęcherza moczowego. Odczyny ogólne występują w formie osłabienia, złego samopo­czucia, braku łaknienia, nudności. Następuje spadek liczby białych krwinek. Niezbędne jest natychmiastowe zgłoszenie się do lekarza i odpowiednie leczenie.

Leczenie skojarzone raka szyjki macicy polega na stosowa­niu leczenia chirurgicznego z radioterapią lub chemioterapią. W Pols­ce najczęściej stosowaną metodą jest kojarzenie pierwotnej operacji z późniejszą radioterapią.

W przypadkach raka przedinwazyjnego uzyskuje się 100% wyleczeń. Ogólna liczba 5-letnich przeżyć chorych leczonych z powodu inwazyj­nego raka szyjki macicy wynosi ponad 50%. W wyższych stopniach zaawansowania odsetki te obniżają się w sposób statystycznie zna­mienny. Średnia wielkość przeżyć 5-letnich przy raku w I stopniu za­awansowania wynosi 80%, w II stopniu zaawansowania – 59%, w III stopniu – 31%, w IV stopniu tylko 8,3%.

Zapobieganie jest najważniejszym działaniem w zwalczaniu raka szyjki macicy. Wykrycie stanów przedrakowych i ich leczenie zapobie­ga zachorowaniom na raka tego narządu. Wcześniejsze natomiast wykrycie raka stwarza większe możliwości wyleczenia go. Kobiety po 50 r. życia powinny zgłaszać się na badanie cytologiczne raz w roku, kobiety młodsze co 2-3 lata, jeśli ostatnie dwa badania były prawid­łowe (I grupa cytologiczna) i nie mają żadnych objawów ze strony na­rządu rodnego. Są to zalecenia ogólne, nie dotyczą tych kobiet, któ­rym lekarz zalecił inne postępowanie.

Badania cytologiczne są wykonywane w poradniach „K”, w poradniach onkologicznych, w szpitalach i innych placówkach służby zdrowia. Istnieje obowiązek badania cytologicznego kobiet będących pod opieką poradni „K” i przebywających w szpitalach z powodu in­nych chorób niż ginekologiczne. Organizowane są również specjalne akcje profilaktycznych badań grup kobiet, np. w zakładach pracy lub mieszkanek województwa.

Wyniki badania cytologicznego określa się w następującej skali pię­ciostopniowej:

I     grupa — norma, nie ma zmian chorobowych;

II    grupa – zmiany niewielkiego stopnia, zwykle natury zapalnej;

III  grupa – większe zmiany w obrazie cytologicznym, prawdopo­dobnie zapalne; chora wymaga leczenia i kontroli cy­tologicznej;

IV   grupa – duże zmiany w obrazie cytologicznym, duże prawdopo­dobieństwo nowotworu; chora musi być bezwzględnie poddana dalszym badaniom i leczeniu;

V grupa — zmiany nowotworowe.

Ponieważ badanie cytologiczne jest tylko badaniem wskazującym na możliwość istnienia nowotworu, musi być ono potwierdzone bada­niem histopatologicznym wycinków i wyskrobin pobranych z kanału szyjki macicy.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.