USZKODZENIA SKÓRY

Uszkodzenia skóry związane ze stosowaniem kosmetyków można za­liczyć do grupy uszkodzeń wywołanych przez środki chemiczne działa­jące zewnętrznie. Wynikiem miejscowego działania kosmetyków mogą być odczyny pierwotnie drażniące (toksyczne) oraz odczyny alergicz­ne. Odgraniczenie obu typów reakcji jest niezmiernie trudne, często jedna przechodzi w drugą.

Odczyny pierwotnie drażniące powstają w miejscach sto­sowania preparatu i zależą od stężenia i czasu działania tego prepara­tu. Po odstawieniu kosmetyku nie szerzą się, ustępują i nie nawraca­ją. Mogą występować u wszystkich osób. Objawiają się stanem zapal­nym skóry, połączonym ze złuszczeniem, wysiękiem, niekiedy pęche­rzami. W cięższych przypadkach może nastąpić nawet poważne uszko­dzenie naskórka i skóry (np. przy stosowaniu preparatów żrących), po­łączone z silną bolesnością.

Odczyny alergiczne występują tylko u osób nadwrażliwych na dany preparat. Pojawiają się na ogół szybko, nawet w miejscach odległych od stosowania kosmetyku, np. uczulenie na lakier do paz­nokci może wystąpić na powiekach. Przypominają wyprysk, objawiają się zaczerwienieniem, swędzeniem, złuszczaniem, wysię­kiem i obrzękiem.

Alergeny (czynnik przyczynowy) udaje się niekiedy ustalić na pod­stawie tzw. prób płatkowych (kontaktowych). Polegają one na przyłożeniu do skóry płatka gazy o wymiarach 1×1 cm lub krążka ze specjalnej bibuły, nasyconych badaną substancją. Wynik odczytuje się po 48 i 72 godz. Reakcja uczuleniowa objawia się zaczerwienieniem, sączeniem, obrzękiem i świądem w miejscu próby. Próby te można wy­konywać przed zastosowaniem pewnych kosmetyków, w celu zapobie­żenia niepożądanym odczynom, zwłaszcza u alergików. Jeśli badany preparat nie jest dobrze znany, należy go rozcieńczyć zarówno do prób, jak i próbnego zastosowania.

Uczulenia na kremy. Kremy kosmetyczne wywołują na ogół mało uszkodzeń skóry, które przeważnie są spowodowane działaniem podsta­wy tłuszczowej, konserwantów lub środków dodatkowych (leczni­czych).

Przyczyną może być złe przygotowanie kremu, jego zbytnia za­sadowość lub też uczulenie skóry na niektóre składniki. Pewną rolę odgrywa też niewłaściwe zastosowanie kremu, np. tłustego kremu od­żywczego na cerę tłustą, który przeznaczony jest jako krem ochronny na cerę suchą. Powstawaniu reakcji uczuleniowych sprzyja zła kon­serwacja tłuszczów, prowadząca do ich jełczenia i fermentacji. Tłuszcz stosowany do kremów powinien mieć skład możliwie zbliżony do skła­du chemicznego tłuszczu skóry i kwasowość zbliżoną do jego kwaso­wości (odczyn kwaśny).

Również niektóre emulgatory, środki konserwujące (nipagina, nipa- sol), środki barwiące i zapachowe, a także środki lecznicze zawarte w kremach mogą być przyczyną odczynów alergicznych. Do silnie działa­jących leków mogących wywołać odczyny skórne, zarówno toksyczne, jak i alergiczne, należą: rtęć, rezorcyna, kwas salicylowy, bizmut, siarka, fenol; znajdują się one głównie w środkach złuszczających, przeciwłojotokowych, przeciwbakteryjnych i przeciwpasożytniczych.

Uczulenia na pudry. Najczęściej przyczyną uczuleń na pudry nie jest ich osnowa, ale barwniki i substancje zapachowe. Dodawanie do pudrów soli metali ciężkich jest ustawowo zakazane, ponieważ mogą one wywołać niepożądane odczyny toksyczne. Charakterystycznym objawem uczulenia na puder jest zaczerwienienie i przebarwienie skó­ry twarzy bardzo długo trwające i trudne do leczenia.

Uczulenia na farby do ust, policzków i powiek. Uczulenia te są przeważnie wywołane zawartymi w farbach barwnikami, rzadziej sub­stancjami zapachowymi (olejkami eterycznymi), a tylko wyjątkowo podstawą tłuszczową. Najczęściej występują uczulenia na war­gach, rozpoczynające się niewielkim świądem i złuszczaniem, które przechodzi w bolesność, pieczenie, a nawet obrzęk i pęcherzyki, nie­kiedy ropne.

Farby do powiek mogą wywołać stany zapalne spojówek oraz podrażnienia skóry, będące często następstwem uczulenia na barwniki farb do brwi i rzęs, takie jak sole kobaltu, parafenylenodwuamina oraz związki srebra. Zwykle najpierw pojawia się zaczerwienienie i swędzenie w okolicy skóry powiek, potem obrzęk i wyprysk, który mo­że doprowadzić do znacznego zgrubienia naskórka. Tusz do rzęs może wywołać podrażnienie spojówek wskutek szkodliwego działania podstawy mydlanej.

Odczyn alergiczny na skórze twarzy, a głównie powiek, może być reakcją uczuleniową na środki zastosowane w innych okolicach ciała.

Można to ustalić za pomocą prób płatkowych, zob: wyżej) ze * wszystkimi używanymi kosmetykami. Odstawienie uczulającego pre­paratu i leczenie przeciwalergiczne dają szybką poprawę.

Uczulenia na maski kosmetyczne zdarzają się bardzo rzadko. Mogą je powodować znajdujące się w maskach leki (specjalnie poda­wane), środki upiększające oraz konserwanty.

Uczulenia na środki rozjaśniające włosy. Stosowana tu woda ut­leniona i amoniak uszkadzają substancję rogową (keratynę) włosów i wysuszają je. Włosy stają się porowate, kruche i łamliwe. Uszkadzają­ce zmiany na skórze mogą występować zarówno na owłosionej skórze głowy, jak na szyi, karku i na powiekach (obrzęk).

Uczulenia na farby do włosów. Uczulenia te mogą powodować farby utleniające, farby metaliczne (obecnie wycofane) i wyjątkowo farby roślinne (np. henna). Chorobowa reakcja (najczęściej na farby utleniające) objawia się: świądem, obrzękiem skóry głowy i twarzy, karku i okolic zausznych, zmianami rumieniowo-zapalnymi, obrzękiem powiek, a często także wtórnym zakażeniem i objawami ogólnymi — dreszczami, gorączką, niepokojem i podnieceniem, które mogą zadecy­dować o leczeniu chorej w szpitalu.

Uczulenia na płyny do trwałej ondulacji. Niepożądane objawy występujące przy wykonywaniu trwalej ondulacji można podzielić na 2 grupy: objawy ogólne i objawy miejscowe.

Objawy ogólne mogą być spowodowane przegrzaniem głowy, co jest szczególnie niebezpieczne u starszych osób z miażdżycą naczyń krwionośnych i nadciśnieniem (możliwość wylewu krwi do mózgu). U takich osób wskazane jest wykonywanie jedynie trwałej na zimno. In­ne objawy ogólne związane z używaniem płynów do trwałej ondulacji (zwłaszcza siarczków i tioglikolanów) są u klientek dość rzadkie, wy­stępują natomiast u fryzjerów.

Objawy miejscowe, czyli uszkodzenia włosów i skóry owłosio­nej, mogą być spowodowane: działaniem czynników mechanicznych (pociąganie, nawijanie na zakrętki), fizycznych (wysoka temperatura) i chemicznych (płyny do trwałej ondulacji). Czynniki chemiczne, czyli płyny używane do trwałej ondulacji, mogą działać drażniąco (głównie alkalizująco) lub powodować reakcję alergiczną (nietolerancję). Wło­sy mogą wówczas ulec znacznemu zmatowieniu i wysuszeniu, łatwo pękają, łamią się, rozdzielają na końcach. Wyjątkowo może dojść na­wet do całkowitej utraty włosów, co może być konsekwencją błędu przy wykonywaniu zabiegu (płyn o zbyt dużym stężeniu, złe zmywa­nie, zła neutralizacja) lub indywidualnej reakcji.

Na największe niebezpieczeństwo narażone są osoby pozostające w stałym kontakcie z płynami do zimnej trwałej ondulacji, tzn. fryzjerzy i pracownicy zatrudnieni przy produkcji tych płynów.

Uczulenia na brylantyny i pomady do włosów. Uszkodzenia skó­ry po użyciu brylantyny i pomad mogą być trzech rodzajów, w zależ­ności od środka działającego. Jeśli środkiem takim jest olej mineralny (wazelina, olej parafinowy) źle rektyfikowany – występują na czole, na granicy skóry owłosionej, na karku i w okolicach uszu wykwity przypominające trądzik – zaskórniki, grudki, krostki rop­ne. Podobne zmiany mogą pojawiać się u robotników zatrudnionych przy produkcji brylantyny.

Przy stosowaniu brylantyny mogą też następować mechaniczne usz­kodzenia naskórka wskutek wtarcia cząsteczek kurzu, brudu oraz drobnoustrojów chorobotwórczych. Leczenie polega na usunięciu przyczyny wywołującej, jak przy innych uczulających kosmetykach, i postępowaniu jak w przypadkach trądzika.

Przyczyną odczynów wypryskowych, tj. alergicznych, mogą być rów­nież substancje dodatkowe używane do produkcji brylantyny. Szczególną skłonność do takich odczynów mają ludzie z suchą skórą i suchym łupieżem owłosionej skóry głowy. Objawy w postaci rumienią, złuszczania i świądu występują głównie na czole i karku. Brunatne przebarwienia na czole i skroniach mogą występować jako reakcja na perfumy i olejki eteryczne oraz oleje mineralne zawarte w brylantynie.

Uczulenia na szampony. Owłosiona skóra głowy na ogół lepiej znosi szampony niż mydła toaletowe i mydła do golenia. Zasadowość większości tych preparatów może być jednak przyczyną odczynów pod­rażnienia. Oprócz odczynów podrażnienia rzadziej mogą wystąpić od­czyny alergiczne, które jest trudno od tych pierwszych odróżnić z po­wodu podobnych objawów, takich jak: świąd, zaczerwienienie skóry głowy, kruchość i łamliwość włosów wskutek wysuszenia. Złagodzić ten stan można płucząc włosy po myciu kwaśnymi płynami (np. sła­bym roztworem octu lub soku z cytryny).

Działanie mydeł. Mydło działa na skórę zarówno drogą chemiczną, jak i fizyczną. Działanie chemiczne polega na zobojętnieniu substancji kwaśnych znajdujących się na powierzchni skóry (kwaśny płaszcz tłuszczowy), wskutek czego dochodzi do dłużej lub krócej trwa­jącego przesunięcia w kierunku zasadowym. W następstwie działa­nia fizycznego detergentów znajdujących się w mydle zmniejsza się napięcie powierzchniowe, w związku z czym naskórek pęcznieje, staje się bardziej wodochłonny i przepuszczalny. Przedłużone działa­nie mydeł może zatem powodować podrażnienia skóry, zwłaszcza su­chej. Skóra tłusta i normalna mają większą zdolność odnowy swego ochronnego płaszcza tłuszczowego, łatwiej więc „potrafią” obronić się przed tym działaniem.

Odczyny alergiczne po użyciu mydeł bardzo trudno odróżnić od podrażnień skóry. Zwykle wywołują je dodawane do mydeł substan­cje zapachowe i barwniki.

Podobne odczyny, aczkolwiek znacznie mniej nasilone, mogą dawać kremy i mydła do golenia. Ważne jest tu odróżnienie podrażnienia skó­ry lub jej uczulenia od wywołanego przez dokładne wygalanie się brzytwą lub żyletką.

Odczyny po depilatorach. Depilatory niszczą keratynę włosa i mogą drażnić skórę wywołując rumień i pieczenie oraz krostki rop­ne. Tego rodzaju podrażnienie może stać się przyczyną uczulenia, któ­re objawia się świądem oraz pęcherzykami. Ostatnio storuje się śro­dek depilujący mniej szybki w działaniu, ale za to mniej drażniący i uczulający. Jest to tioglikolan wapniowy.

Uczulenia na lakiery do paznokci. Około 17% wszystkich odczy­nów alergicznych spowodowanych przez kosmetyki powodowane jest przez lakiery do paznokci i lakiery do włosów. Czynnikiem wywołują­cym reakcje uczuleniowe są zwykle żywice zawarte w lakierach, zwła­szcza sulfamidowe. Podobne żywice zawierają też lakiery do sztucznej biżuterii powodujące alergię. Charakterystycznym umiejscowieniem zmian odpowiadających suchemu wypryskowi są tu nie palce (mają grubszą skórę), ale delikatne powieki. Rozpoznanie potwierdzają próby płatkowe.

Częste odczyny alergiczne wywołują też olejki eteryczne, głównie bergamotowy.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.