Przyjmowanie leków przez ciężarne

Szacunkowe dane uzyskane na podstawie przeprowadzonych wywia­dów i ankiet wskazują, że ponad 75-80% kobiet ciężarnych przyjmuje co najmniej jeden lek, ok. 20-25% przyjmuje 2-4 leki, a ok. 4% aż 8 leków i więcej. Są to dane wysoce niepokojące, ponieważ właściwie żaden lekarz nie zleca terapii kilkulekowej ciężarnym. Przy choro­bach współistniejących z ciążą, jak np. cukrzyca, choroby układu krą­żenia, alergiczne i inne, każda chora ciężarna powinna być pod ścisłą kontrolą zarówno położnika, jak i doświadczonego lekarza innej spe­cjalności, np. internisty, kardiologa, alergologa itp.

Samoleczenie, tj. przyjmowanie leków bez zalecenia lekarskiego, jest w ciąży wysoce niebezpieczne nawet wtedy, gdy dotyczy tak „nie­winnych” leków, za jakie powszechnie uważa się leki przeciwgrypowe, proszki od bólu głowy czy też leki przeciwreumatyczne. Lekarze dy­sponują licznymi zestawieniami tabelarycznymi dotyczącymi poszcze­gólnych leków i ich grup, gdzie jest zaznaczone, czy dane leki można w ogóle stosować w ciąży lub jakie zagrożenie mogą one stanowić dla płodu i matki. Zestawienia te nie są pełne i dość często są uzupełnia­ne nowymi danymi.

Podawanie określonych leków ciężarnej zależy ponadto od^ czasu trwania ciąży (istnieją np. leki, które można lub których nie moż­na podawać do 12 tygodnia ciąży, od 12 do 28 tygodnia ciąży i po 28 tygodniu ciąży), od chorób współistniejących oraz od możliwości wy­stąpienia interakcji, czyli wzajemnego oddziaływania na siebie po­szczególnych leków, które z uzasadnionych przyczyn powinna przyjmo­wać ciężarna.

Ponieważ leki z pewnych grup są dość często przyjmowane przez ciężarne bez konsultacji z lekarzem, grupy tych leków zostaną tu po­krótce omówione. Najczęściej są to leki stosowane w zakażeniach drobnoustrojami – tzw. chemioterapeutyki, środki uspokajające i anksjolityczne (psychotropowe, np. często stosowany oksazepam, diazepam, hydroksyzyna), środki przeciwcukrzycowe, nasercowe, przeciwnadciśnieniowe, przeczyszczające, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne, środki przeciwbólowe, jak gardan, pabialgina czy antyneuralgina.

Leki chemioterapeutyczne. Z leków tych właściwie tylko antybio­tyki z grupy penicylin i niektóre z cefalosporyn mogą być stosowane w ciąży. Inne są wysoce niebezpieczne dla płodu. I tak, chloramfenikol (Detreomycyna) może powodować obumarcie płodu, liczne tetracykliny, np. oksytetracyklina, doksycyklina (Vibramycy- na) powodują zaburzenia rozwoju zębów i kości, sulfonamidy (Sulfa- metazyna, Madroxin, Amidoksal) mogą powodować bilirubinemię, a nitrofurantoina — lek często stosowany w zakażeniach bakteryjnych układu moczowego — może powodować hemolizę (rozpad) krwinek. Antybiotyki aminoglikozydowe, do których zalicza się m.in. strepto­mycynę i gentamycynę, uszkadzają nerw słuchowy. Również leki sto­sowane w leczeniu gruźlicy powinny być stosowane nader ostrożnie, a niektóre z nich, np. etambutol, mogą uszkadzać nerw wzrokowy.

Leki działające na ośrodkowy układ nerwowy. Wiele z nich, np. leki uspokajające, nasenne, psychotropowe, może wywoływać zarówno działanie teratogenne (powodować rozwój wad, uszkodzenia płodu), jak i embriotoksyczne (zatruwanie płodu), nie należy ich zatem stoso­wać w ciąży. Mogą one ponadto wywołać lekozależność u noworodka. Należy je zastąpić łagodnie działającymi preparatami roślinnymi, np. neospazminą czy nerwosolem. Syntetyczne leki psychotropowe mogą wywołać żółtaczki, jak też hamować rozwój płodu (mała urodzeniowa masa ciała noworodka).

Salicylany. Należą tutaj popularne, często przyjmowane leki, takie jak polopiryna, calcipiryna, asprocol, Alka-Prim, salicylamid i wiele innych. Stosowane są w tzw. chorobach przeziębieniowych, działają bowiem przeciwgorączkowo, przeciwbólowo i przeciwzapalnie. Wszyst­kie te leki nie powinny być stosowane w ciąży lub muszą być przyjmo­wane bardzo ostrożnie i krótkotrwale, pod ścisłą kontrolą lekarską. Mogą one powodować nawet żółtaczkę jąder podstawy mózgu i met- hemoglobinemię.

Narkotyczne środki przeciwbólowe. Leków tych (np. morfiny) w ciąży nie należy stosować, ponieważ mogą one spowodować obumarcie płodu, a wokresie okołoporodowym – osłabienie lub porażenie ośrod­ka oddechowego noworodka. Opisywano objawy abstynencji u nowo­rodków, których matki w okresie ciąży otrzymywały narkstyczne środ­ki przeciwbólowe.

Leki obniżające ciśnienie krwi. W chorobie nadciśnieniowej w ciąży stosowanie leków z tej grupy musi być bardzo ostrożne, ponie­waż niektóre z nich mogą wywoływać, zależnie od dawki, znaczne zwolnienie czynności serca płodu.

Leki przeciwnowotworowe są bezwzględnie przeciwwskazane w ciąży, ze względu na ich udowodnione działanie teratogenne i embrio­toksyczne.

Środki hormonalne. Stosowanie wszelkiego rodzaju hormonów w okresie ciąży stanowi wielkie niebezpieczeństwo dla płodu. Dotyczy to wszystkich hormonów płciowych, hormonów tarczycy, kory nadnerczy, preparatów hormonalnych o działaniu anabolicznym, licznych hormo­nów przysadkowych (ACTH, STH, oksytocyna, wazopresyna). Wszyst­kie one wywierają zarówno ogólne działanie embriotoksyczne, jak i te­ratogenne, co zostało stwierdzone na płodach zwierzęcych.

Hormony płciowe: androgeny i gestageny mogą powodować maskulinizację płodów żeńskich, estrogeny — feminizację płodów mę­skich, a nawet zatrzymanie rozwoju jąder. Działania te zależą od daw­ki hormonów (duże dawki w początkowym okresie ciąży powodują wy­stąpienie wad wrodzonych), okresu ciąży i osobniczej wrażliwości. Hormony kory nadnerczy i ACTH powodują najczęściej rozszczep pod­niebienia. Hormony tarczycy wywołują objawy nadczynności tego gruczołu u płodu i noworodka, natomiast leki hamujące czynność tar­czycy, tzw. tyreostatyki, mogą wywołać wole, a nawet kretynizm u dziecka.

Wskazówki praktyczne

1)Kobieta zgłaszająca się do lekarza innej specjalności niż ginekolog-położnik powinna go poinformować, że jest w ciąży lub że prawdo­podobnie jest w ciąży. Jest to niezwykle istotne w pierwszym okresie ciąży, kiedy ogólny wygląd kobiety nie wskazuje na ciążę. Informacja ta uczuli lekarza na ostrożne i odpowiednie postępowanie farmakoterapeutyczne.

2) Kobieta będąca w ciąży musi pamiętać, że również leki mogą wywierać działanie teratogenne i embriotoksyczne.

3)Jakiekolwiek samoleczenie w ciąży oraz w okresie karmie­nia jest wysoce niebezpieczne dla płodu (noworodka), a często dla matki.

4) Palenie tytoniu oraz picie alkoholu w ciąży i w okre­sie karmienia jest bardzo niekorzystne dla płodu i dziecka. Dzieci uro­dzone z matek palących mają z reguły niższą urodzeniową masę ciała niż noworodki matek niepalących. Alkohol etylowy powoduje zmiany mutagenne u płodu, a noworodki alkoholiczek są z reguły opóźnione w rozwoju umysłowym, u części z nich występuje matołectwo.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.