Choroby błon śluzowych nosa i zatok przynosowych

Ostry nieżyt nosa jest najczęściej wywołany przez wirusy. Rozwo­jowi jego sprzyja tzw. przeziębienie (przemarznięcie, przegrzanie, przemoczenie obuwia), które prowadzi do ogólnego osłabienia odpor­ności organizmu, co sprzyja zakażeniu wirusem. Do zakażenia docho­dzi najczęściej drogą kropelkową przy kontakcie z chorą osobą. Prze­byta choroba nie daje trwałej odporności i może powtarzać się często, zwłaszcza w okresie zmieniających się warunków atmosferycznych (na wiosnę i w jesieni).

Objawy. Choroba zaczyna się ogólnym zmęczeniem, bólami głowy, drapaniem w gardle i nosie. Po 1-2 dniach pojawia się obfita wydzie­lina wodnista i zatkanie nosa wskutek obrzęku błony śluzowej. Upoś­ledzeniu ulega węch i smak. Na wargach lub w przedsionku nosa mo­że pojawić się opryszczka. Po kilku dniach objawy ustępują, wydzieli­na gęstnieje, staje się ropna. Powikłaniem może być zapalenie gardła, zatok przynosowych, krtani, oskrzeli, ucha środkowego.

Leczenie. W pierwszym okresie ostrego nieżytu nosa skuteczna może być kuracja napotna (gorąca kąpiel, zwłaszcza stóp, przyjmowa­nie większej ilości gorących płynów, zażywanie polopiryny), stosuje się również witaminę C, preparaty wapniowe, krople do nosa obkurczające błony śluzowe. Kropli do nosa nie należy przyjmować dłużej niż 5-7 dni, ponieważ przewlekłe ich stosowanie prowadzi do uszko­dzenia błon śluzowych i zmian zanikowych. Bardzo ważną czynnością zapobiegającą powikłaniom ostrego nieżytu nosa jest właściwe jego oczyszczanie. Polega ono na wydmuchiwaniu na przemian raz jednej, raz drugiej jamy nosa. Dmuchanie jednoczesne z obu przewo­dów nosowych może spowodować przemieszczenie wydzieliny poprzez trąbkę słuchową do ucha środkowego. Prawidłowe oczyszczanie nosa jest szczególnie ważne u dzieci, ponieważ zapalenie ucha środkowego jest u nich częstym powikłaniem kataru.

Nieżyty nosa towarzyszące niektórym przewlekłym chorobom ogól­nym — jak choroby nerek, niewydolność krążenia, cukrzyca, niewy­dolność tarczycy, choroby przenoszone drogą płciową — oraz ostrym chorobom zakaźnym (odra, płonica, grypa, ospa wietrzna, koklusz) są leczone w ramach leczenia choroby zasadniczej.

Ostry nieżyt nosa u noworodków i niemowląt jest chorobą po­ważniejszą niż u dzieci starszych i dorosłych. Niemowlęta są bardzo wrażliwe na zakażenia wirusowe, co związane jest ze słabo wykształ­conymi mechanizmami obronnymi organizmu. Szybko może nastąpić uogólnienie zakażenia, tym cięższe, im dziecko jest młodsze. Może dojść do powikłań ze strony układu oddechowego, pokarmowego i mo­czowego. „Zatkany” nos utrudnia ssanie, co z kolei upośledza odży­wianie niemowlęcia.

Leczenie kataru u noworodka i niemowlęcia polega przede wszystkim na ostrożnym oczyszczaniu nosa z nadmiaru wydzieliny przez odsysanie miękką gumową gruszką oraz częstym kładzeniu dziecka na brzuch, co zapobiega spływaniu wydzieliny zapalnej do dróg oddechowych. Nie wolno zakrapiać kropli do nosa. Po­nieważ dziecko znajduje się w pozycji leżącej, nagłe dostanie się krop­li do gardła i krtani może wywołać odruchowe zamknięcie głośni i uduszenie.

Zapobieganie polega na ochronie dziecka przed zakażeniem, którego źródłem są osoby zakażone.

Alergiczny nieżyt nosa występuje u ludzi uczulonych na niektóre substancje, zupełnie obojętne dla większości. Może towarzyszyć też in­nym chorobom alergicznym, np. astmie oskrzelowej. Alergenami, czyli czynnikami uczulającymi, mogą być pyłki traw, kwiatów, drzew – tzw. alergeny sezonowe. Wy­wołują one sezonowy alergiczny nieżyt nosa – tzw. katar sienny, czyli pyłkowicę. W odróżnieniu od nich alergeny takie jak kurz domowy, pierze, sierść zwierząt, pióra ptaków, zarodniki pleśni, pokar­my i wiele innych występujących cały rok wywołują całoroczny nieżyt nosa.

Ostre objawy choroby rozpoczynają się uczuciem swędzenia w nosie, napadowym kichaniem, pojawia się wodnista wydzielina i uczu­cie zatkania nosa. Występują również łzawienie, światłowstręt, drapa­nie w gardle i ból głowy. Nasilenie tych objawów jest różne, w zależ­ności od ilości alergenów w powietrzu. Przy katarze siennym (pyłkowicy) pojawiają się w okresie występowania alergenów (w okre­sie kwitnienia) i trwają 1-2 miesiące, potem ustępują. Gdy alergen występuje stale lub prawie stale w otoczeniu, np. kurz domowy, obja­wy są całoroczne z okresami zaostrzeń.

Leczenie polega na znalezieniu przyczyny, tzn. czynnika uczula­jącego i wyeliminowaniu go. Nie zawsze jest to możliwe, ponieważ często czynnikami uczulającymi jest kilka alergenów powszechnie wy­stępujących w otoczeniu. Oznaczenie substancji uczulających wymaga żmudnych badań, m.in. tzw. testów skórnych wykonywanych w specjalistycznych poradniach alergologicznych. Jeśli eliminacja sub; stancji uczulających jest niemożliwa, ale wiadomo, jakie one są, w niektórych przypadkach podejmowane jest leczenie odczulają­ce. Polega ono na ostrożnym wstrzykiwaniu, w coraz większych daw­kach, specjalnie przygotowanych preparatów zawierających alergeny. Przeważnie jednak leczenie sprowadza się do zmniejszenia nasilenia samych objawów chorobowych. Najczęściej stosuje się okresowo doustnie tzw. leki przeciwhistaminowe, np. clemastin. Krop­le obkurczające błonę śluzową nosa są stosunkowo mało skuteczne, a jednocześnie niszczą ją.

Przewlekły nieżyt nosa jest długotrwałą chorobą błon śluzowych nosa. Często zmiany dotyczą również zatok przynosowych i gardła. Przyczyny mogą być miejscowe i ogólne. Do przyczyn miej­scowych należą: powtarzające się ostre nieżyty nosa, zatok przyno­sowych, stałe drażnienie błon śluzowych przez substancje chemiczne, m.in. przez dym papierosowy, nadmiernie suche powietrze. Przy­czyny ogólne to: zaburzenia krążenia krwi, cukrzyca, zaburzenia hormonalne, niektóre niedobory witaminowe (zwłaszcza witaminy A), niedobór żelaza, a także pewne czynniki konstytucjonalne.

Zmiany błon śluzowych mogą mieć charakter przerostowy lub zani­kowy. Te ostatnie częściej dotyczą kobiet.

Objawy przerostowego nieżytu nosa to duże upośledze­nie jego drożności (które nie cofa się po podaniu do nosa kropli obkurczających) i wydzielina śluzowa lub śluzowo-ropna.

Objawy zanikowego nieżytu nosa to duża suchość w no­sie, uczucie jego zatkania mimo poszerzenia przewodów nosowych, skłonność do tworzenia się strupów o nieprzyjemnym zapachu. Mogą one tworzyć się również w nosogardle i na tylnej ścianie gardła (wi­doczne są wtedy przez otwarte usta). Występuje także większa skłon­ność do krwawień z nosa, a w miarę upływu czasu dochodzi do dużego upośledzenia powonienia.

Szczególną postacią zanikowego nieżytu nosa jest tzw. ozena, przewlekły, cuchnący nieżyt ze strupami, na który chorują przeważnie kobiety. Choroba rozpoczyna się zazwyczaj po okresie pokwitania.

Leczenie przewlekłych nieżytów nosa jest żmudne i zależy od po­staci. Bardzo ważne jest wyeliminowanie zewnętrznych i wewnętrz­nych czynników uszkadzających błony śluzowe (zaprzestanie palenia tytoniu, unikanie suchych, gorących pomieszczeń, usunięcie niedobo­rów witaminowych, zaburzeń hormonalnych). W nieżycie zanikowym należy dokładnie usuwać z jam nosa wydzieliny i nie dopuszczać do tworzenia się strupów. Można stosować do płukania: roztwory sody oczyszczonej, płyny pobudzające wydzielanie gruczołów błony śluzo­wej (zawierające jod), tłustą maść allantoinową. Wskazane jest lecze­nie klimatyczne i inhalacje z solanki jodowej czy roztworu ługu cie­chocińskiego.

W niektórych przypadkach przerostowego nieżytu nosa i ozeny, sto­suje się leczenie operacyjne.

Polipy nosa powstają w przebiegu zmian zapalnych lub alergicz­nych błon śluzowych. Są to uszypułowane balonowate twory śluzówkowe, występujące najczęściej przy ujściach zatok przynosowych do jam nosa, zwykle obustronnie. W miarę wzrostu wypełniają jamę no­sa, wywołując jego zniekształcenie (rozdęcie). Nie leczone mogą wy­stawać z przedsionka nosa na zewnątrz lub, rzadziej, zwisać do gardła. Objawy polipów nosa to postępujące w miarę ich wzrostu upośle­dzenie drożności nosa, przewlekły katar i zanik powonienia.

Leczenie chirurgiczne. Ponieważ polipy mają tendencję do odra­stania, zabiegi należy powtarzać. Jeśli zmiany polipowate występują jednocześnie w zatokach przynosowych, konieczna jest także operacja zatok. Gdy powodem tworzenia się polipów jest alergiczny nieżyt no­sa, prowadzi się również leczenie przeciwalergiczne.

Zapalenia zatok przynosowych bywają ostre lub przewlekłe. Mo­gą obejmować jedną zatokę lub kilka zatok. U dorosłych najczęściej ulegają zmianom zapalnym zatoki szczękowe, rzadziej czołowe, a u dzieci — sitowe. Zapalenia głęboko położonej zatoki klinowej są bar­dzo rzadkie.

Ostre zapalenie zatok szczękowych pojawia się prze­ważnie w czasie ostrego nieżytu górnych dróg oddechowych lub jako powikłanie zębopochodne, np. okołowierzchołkowego ropnia zęba przedtrzonowego i trzonowego. W czasie trwania ostrego kataru może je wywołać także nurkowanie lub lot samolotem.

Objawem jest pulsujący ból głowy, nasilający się przy skłonie do przodu, upośledzenie drożności nosa z towarzyszącą (choć nie zawsze) wydzieliną i gorączką. Pomocne w rozpoznaniu jest zdjęcie radiolo­giczne, na którym widoczne jest zacienienie lub poziom płynu w cho­rej zatoce.

Leczenie polega na stosowaniu obkurczających kropli do nosa, preparatów wapniowych, przeciwzapalnych (polopiryna), a w przypad­ku podwyższonej temperatury ciała – pozostawanie w łóżku. Może być również wykonany zabieg płukania chorej zatoki drogą nakłucia zatoki od strony jamy nosa (tzw. punkcja zatoki). Zabieg ten wy­konuje lekarz laryngolog po uprzednim miejscowym znieczuleniu. Usunięcie zalegającej w zatoce zapalnej wydzieliny przyspiesza zdro­wienie i zapobiega przejściu zapalenia w stan przewlekły. Jeśli choro­ba jest pochodzenia zębowego, warunkiem skutecznego leczenia jest również leczenie stomatologiczne.

Przewlekłe zapalenie zatok szczękowych powstaje najczęściej wskutek nawracających, niewyleczonych ostrych zapaleń lub zmian chorobowych w zębach. Sprzyjają temu również zniekształ­cenia przegrody nosa zmniejszające jego drożność i zaburzające pra­widłowy odpływ wydzieliny z zatok do jam nosa.

Przewlekłe zapalenie zatok szczękowych przebiega nie tak gwałtow­nie jak ostre. Objawy są mniej nasilone. Bóle głowy pojawiają się okresowo, najczęściej w godzinach popołudniowych. Występuje ropny katar i ściekanie wydzieliny do gardła, wywołujące kaszel, zwłaszcza rano po przebudzeniu.

Leczenie polega na, w miarę możliwości, wyeliminowaniu przy­czyny, tzn. leczeniu zębów, operacyjnym poprawieniu skrzywionej przegrody nosa. Stosuje się też oczyszczanie zatoki z zalegającej wy­dzieliny drogą punkcji (zob. wyżej). Jeśli kolejne punkcje nie dają poprawy i nadal gromadzi się ropna wydzielina, konieczne bywa lecze­nie operacyjne.

Ostre zapalenie zatok sitowych występuje najczęściej w wieku dziecięcym. Objawia się szybko narastającym obrzękiem po­wiek i złym stanem ogólnym. Wymaga to natychmiastowego leczenia szpitalnego i ewentualnie wykonania zabiegu operacyjnego, ponieważ może dawać ciężkie powikłania ze strony oka i ośrodkowego układu nerwowego.

Ostre zapalenie zatok czołowych występuje rzadziej i najczęściej towarzyszy zapaleniom zatok szczękowych. Objawia się silnym bólem głowy nad oczami, który pojawia się zwłaszcza rano i nasila przy skłonach głowy do przodu, w czasie kaszlu i wysiłku fi­zycznego. Rozpoznanie ułatwia badanie radiologiczne.

Leczenie. Przy niezbyt nasilonych objawach stosuje się miejsco­wo i ogólnie leki zmniejszające obrzęk śluzówek, aby udrożnić ujście zatok do jamy nosa i ułatwić odpływ zapalnej wydzieliny. Jeśli obja­wy zablokowania zatoki czołowej są bardzo nasilone, wobec groźby powikłań wewnątrzczaszkowych konieczne jest leczenie operacyjne, polegające na otworzeniu zatoki na zewnątrz, od strony czoła.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.